Zonder olie zit de thuischef al snel met de gebakken peren. Of je nu groenten wokt, aardappelen bakt of een stukje vis bereidt: plantaardige olie is een belangrijk ingrediënt in veel keukens. Bovendien bevatten veel plantaardige oliën onverzadigde vetten, die passen in een gezond voedingspatroon. Daarom liggen er in de supermarkt talloze soorten: zonnebloemolie, arachideolie, raapzaadolie, sojaolie en olijfolie. Maar wat is eigenlijk het verschil tussen al die flessen?
Olie uit zaden, noten en vruchten
Plantaardige olie wordt meestal gewonnen uit zaden, noten of vruchten. Denk bijvoorbeeld aan zonnebloempitten, pinda’s, koolzaad of olijven. In principe heeft elke olie zijn eigen smaak, geur en voedingswaarde. Wanneer olie op een traditionele manier wordt geperst, proef je vaak duidelijk de plant waaruit de olie afkomstig is.
Zo heeft olijfolie vaak een fruitige of licht bittere smaak, terwijl lijnzaadolie een meer nootachtig aroma heeft. In ambachtelijke productie blijft die natuurlijke smaak behouden, waardoor de olie een duidelijk karakter krijgt.
Verzadigde en onverzadigde vetten
Vetten worden vaak onderverdeeld in verzadigde vetten, enkelvoudig onverzadigde vetten en meervoudig onverzadigde vetten. Vooral onverzadigde vetten worden gezien als een gezondere keuze. Sommige daarvan – zoals omega-3 en omega-6 – kan het lichaam niet zelf aanmaken en moeten we dus via voeding binnenkrijgen.
Deze vetzuren spelen een rol bij het verlagen van het LDL-cholesterol (het zogenaamde “slechte” cholesterol) en kunnen bijdragen aan een gezond hart en bloedvaten. Omdat veel mensen relatief weinig omega-3 binnenkrijgen, kan het verstandig zijn om af en toe vette vis te eten en plantaardige oliën te gebruiken die dit vetzuur bevatten.
De belangrijkste soorten plantaardige olie
In de supermarkt kom je vooral een aantal bekende soorten tegen:
- Zonnebloemolie wordt geperst uit zonnebloempitten en bestaat voor een groot deel uit onverzadigde vetten. De olie bevat veel vitamine E en wordt vaak gebruikt om mee te bakken of in salades.
- Koolzaadolie heeft een vrij neutrale smaak en bevat veel onverzadigde vetten, waaronder omega-3 (alfa-linoleenzuur). Door het relatief hoge rookpunt is deze olie geschikt voor bakken en braden.
- Lijnzaadolie wordt gewonnen uit vlaszaden en staat bekend om het hoge gehalte aan omega-3-vetzuren. Door de uitgesproken smaak wordt deze olie vaker koud gebruikt, bijvoorbeeld in salades.
- Olijfolie wordt gemaakt van olijven en bevat vooral enkelvoudig onverzadigde vetten. Extra vierge olijfolie heeft vaak een uitgesproken smaak en bevat ook antioxidanten.
Waarom veel oliën toch hetzelfde smaken
Toch valt op dat veel oliën uit de supermarkt nauwelijks van smaak verschillen. Dat komt doordat de meeste plantaardige oliën geraffineerd zijn. Volgens informatie uit een reportage van Keuringsdienst van Waarde worden veel oliën industrieel bewerkt om geur, smaak en kleur te neutraliseren.
Tijdens het raffinageproces worden ongewenste stoffen verwijderd en wordt de olie stabieler gemaakt. Het resultaat is een neutrale olie die lang houdbaar is en in veel gerechten gebruikt kan worden. Daardoor maakt het in de keuken vaak weinig uit of je zonnebloemolie, sojaolie of arachideolie gebruikt
Marketing en gebruik
Op flessen zie je vaak termen als “voor wokken”, “voor frituren” of “voor bakken”. Dat suggereert dat elke olie een compleet andere functie heeft. In werkelijkheid zijn veel geraffineerde oliën qua samenstelling behoorlijk vergelijkbaar. Het verschil zit vaak vooral in marketing, prijs en grondstof.
Bewust kiezen in het olieschap
Wie graag meer smaak wil, kan kiezen voor ongeraffineerde of koudgeperste oliën. Daarbij blijft het karakter van de plant beter behouden. Voor warme bereidingen zijn neutrale oliën vaak praktisch, terwijl koudgeperste oliën beter tot hun recht komen in salades of koude gerechten.
Kortom: hoewel het olieschap in de supermarkt enorm lijkt, zijn de verschillen in de praktijk soms kleiner dan je zou denken. Door het etiket te lezen en te letten op termen als geraffineerd of koudgeperst, kun je bewust kiezen welke olie het beste bij jouw keuken en gezondheid past.
